Framundan er barátta um hugsjónir

Verkefni Heimdallar á komandi mánuðum og misserum er að halda þeim hugsjónum sem félagið stendur fyrir hátt á lofti. Núverandi staða í íslensku þjóðfélagi og efnahagslífi er svört og margir bera kvíða í brjósti fyrir því sem framundan er. Það er skiljanlegt en á sama tíma verðum við að muna að þrátt fyrir allt búa Íslendingar við frábærar aðstæður og öll skilyrði til þess að vinna okkur út úr vandanum.

Ný stjórn Heimdallar var kjörin á aðalfundi félagsins í vikunni sem nú er að líða. Það rétt að þakka hér í upphafi fyrir þann stuðning sem mér og nýrri stjórn var veittur ásamt því að þakka öðrum frambjóðendum, bæði til formanns og stjórnar fyrir góða og skemmtilega baráttu í aðdraganda fundarins.

Mikil þátttaka var í kosningu um formann og stjórn og nærri þúsund manns mættu upp í Valhöll til þess að kjósa og taka þátt í fundinum. Það er út af fyrir sig jákvætt og það verður verkefni nýrrar stjórnar að nýta þennan kraft félaginu til framdráttar.

Samkeppnishæfni landsins
Ég tel að verkefni félagsins á komandi mánuðum og misserum sé að halda þeim hugsjónum sem félagið stendur fyrir hátt á lofti. Núverandi staða í íslensku þjóðfélagi og efnahagslífi er svört og margir bera kvíða í brjósti fyrir því sem framundan er. Það er skiljanlegt en á sama tíma verðum við að muna að þrátt fyrir allt búa Íslendingar við frábærar aðstæður og skilyrði. Í dag var birtur listi yfir samkeppnishæfustu þjóðir heims og þar er Ísland, þrátt fyrir allar hremmingarnar sem við höfum gengið í gegnum, í 26. sæti. Ástæðurnar fyrir því eru ýmsar. Við eigum miklar náttúruauðlindir, þjóðin er vel menntuð og úrræðagóð og við höfum alla möguleika á því að vinna okkur út úr því ástandi sem upp er komið. Til þess verðum við aftur á móti að gæta að því að svartsýni skjóti ekki rótum.

Sú kynslóð sem nú er að vaxa úr grasi fær í hendurnar mikið viðfangsefni vegna þeirra efnahagshamfara sem gengið hafa yfir þjóðina. Það er einungis tvennt í boði; annars vegar að láta þetta viðfangsefni blása sér kjark í brjóst og takast á við það eða að missa móðinn og hætta að berjast. Við eigum að geta litið til baka eftir 15-20 ár og sagt við okkur sjálf; þetta voru erfiðir tímar en við fórum í gegnum þá og misstum aldrei trúnna á okkur sjálf.

Erfiðar ákvarðanir framundan
Vitaskuld þarf að leysa úr fjölmörgum viðfangsefnum á vettvangi stjórnmála, ríkisfjármála og í rekstri fyrirtækja um þessar mundir. Margt af því eru erfiðar ákvarðanir þar sem nánast allar niðurstöður eru vondar. Þessar ákvarðanir þarf engu að síður að taka til þess að hér verði aftur unnt að bjóða upp á hagfellt og heilbrigt umhverfi til reksturs. Við munum komast yfir þann hjall á endanum þótt það taki tíma og verði erfitt á meðan. En við megum aldrei missa niður kraftinn og löngunina til þess að skapa eitthvað nýtt, búa til ný verðmæti með hugviti okkar og framkvæmdasemi. Glatist sú löngun skiptir líklega litlu máli hvernig til tekst að leysa úr þeim vandamálum sem við stöndum nú frammi fyrir.

Hluti af því að stíga skrefið fram á við er að gera upp við fortíðina. Þar þurfa vitaskuld margir að líta í eigin barm og læra af mistökum sínum. Fjármálafyrirtæki með eigendur sína í fararbroddi fóru alltof djarft í sínum rekstri og því miður virðist sem að ýmsum brögðum hafi verið beitt. Allt slíkt verður að rannsaka til fulls. Stjórnmálaflokkarnir bera vitaskuld sína ábyrgð líka. Sjálfstæðisflokkurinn hefur gert sitt til að gera upp við þessa fortíð, m.a. með því að gefa út skýrslu svonefndar Endurreisnarnefndar þar sem farið er ítarlega yfir aðgerðir og athafnir flokksins í aðdraganda hruns bankanna. Þá má rifja upp ræðu fyrrum formanns Sjálfstæðisflokksins á landsfundi nú í mars sl. þar sem hann gerði á ítarlegan hátt upp við fortíðina. Það væri óskandi að fleiri flokkar og lykilstofnanir í okkar þjóðfélagi, t.d. fjölmiðlar, færu í gegnum slíka vinnu. Slíkt uppgjör er ekki einasta mikilvægt til að hreinsa loftið heldur ekki síður til þess að við getum lært af mistökum fortíðarinnar. Gera þarf breytingar á regluverki markaðarins í samræmi við þennan lærdóm. Ennfremur verður að horfa til þess hvaða þátt opinberir aðilar áttu í því að skapa ástandið. Stýrivextir voru of lágir of lengi sem gerði það að verkum að ódýrt lánsfé streymdi um allan heiminn og gerði það að verkum að mikil þensla myndaðist. Ísland fór einna verst út úr þessari þróun, ekki síst vegna þess að við vorum með lítinn gjaldmiðil, sjálfstæða peningamálastefnu og vorum því afar berskjölduð fyrir viðskiptum með vaxtamismun og stöðutökum gegn gjaldmiðlinum.

Vonbrigðin mega ekki verða að sjálfstæðu vandamáli
Svo mætti lengi telja. Aftur á móti verðum við líka að fara að horfa fram á við. Viðbrögðin við ástandinu og vonbrigðin í huga okkar mega ekki verða að stærra vandamáli en vandinn sjálfur. Stór hluti fyrirtækja er nú í nokkurs konar gjörgæslumeðferð hjá bönkunum. Óhætt er að segja að áhrif stjórnvalda og þar með stjórnmálamanna hafi ekki verið meiri í marga áratugi en nú er. Við verðum að gæta að því að þessi áhrif festist ekki.

Núverandi ríkisstjórn hefur farið þá leið í aðgerðum sínum, bæði þeim sem nú þegar hefur verið gripið til sem og þeirra aðgerða sem hafa verið boðaðar, að leggja áherslu á skatta- og gjaldhækkanir. Þær beinast að fyrirtækjum og einstaklingum og gera okkur erfiðara um vik að vinna okkur út úr vandanum. Hækkun á tryggingargjaldi fyrirtækja, svo dæmi sé tekið, kann að gefa aukakrónur í ríkiskassann til að byrja með, en það þýðir aukin útgjöld fyrir fyrirtækin. Fyrir meðalstór fyrirtæki þýðir þetta að til að mæta auknum kostnaði þarf annaðhvort að hækka verð eða fækka starfsfólki. Það verður að hugsa íþyngjandi aðgerðir stjórnvalda til enda.

Framundan er spennandi vetur þar sem ég hvet alla félagsmenn í Heimdalli til að taka þátt í starfinu og þeirri baráttu sem fyrir höndum er.

Árni Helgason