Tveir karlar
Karl Popper er einn merkasti vísindaheimspekingur 20. aldarinnar. Hann spurði spurninga um þekkingaröflun mannsins, spurninga eins og hvenær við vissum eitthvað í raun. Hann spurði spurninga um hvað væru góð vísindi og slæm vísindi.
Popper var einnig mikill baráttumaður hins svo kallaða opna samfélags. Það er samfélag þar sem öllum er frjálst að tjá skoðanir sínar. Hann taldi eitt það mikilvægasta sem einstaklingum stæði til boða í upplýsingasöfnun sinni væri frjáls og óheftur aðgangur að skoðunum og skynjunum annarra. Þetta er ekki mögulegt í alræðissamfélagi eða einfaldlega þröngsýnu samfélagi.
Verk hans eru margvísleg og þau verða ekki reifuð hér sérstaklega en ég hvet fólk til að kynna sér þau (sér í lagi 'the Open Society and its Enemies' og fyrir vísinda- og rökhyggjuáhugamenn 'the Logic of Scientific Discovery').
Skoðum marxismann, og lærum hvað Karl Popper kallaði pósitív og normatív vísindi.
Hann kallaði öll þau vísindi pósitív, hverra kenningar voru afsannanlegar með tilraun. Þannig er til að mynda afstæðiskenningin afsannanleg. Popper sagði þó að hún gæti aldrei talist sönnuð því algildur sannleikur er ekki til, einungis óafsönnuð.
Normatív teljast vísindi eins og þeirra Sigmundar Freud og Karls Marx, þar sem kenningar þeirra bjóða ekki neinar mælanlegar stikur eða tilraunir sem reyna á sönnunargildi þeirra. Þær eru sem sé óafsannanlegar. Þetta kallar Popper gervivísindi.
Frá sjónarhóli góðra vísinda byrjaði marxismi vel, þar sem Marx safnaði sögulegum heimildum og bjó svo til kenningu um framvindu sögulegra atburða sem hafði mælanlegt forspárgildi. Annað hvort myndi framvinda sögunnar fylgja kenningunni eða ekki. Svo hins vegar þegar sagan virtist stangast á við kenningar Marx þá voru þær kenningar lagaðar að aðstæðum. Þetta er einkenni allra gervivísinda, þau geta aldrei haft rangt fyrir sér.
Við skulum þó ekki gera lítið úr framlagi Karls Marx til heimspeki og vísinda, enda er það eiginleiki hins opna samfélags að virða skynsamlega framsettar skoðanir.
Hinsvegar er leiðinlegt að sjá suma vinstri menn hanga í kenningum sem hafa ekki staðist stranga vísindalega athugun. Við frjálshyggjumenn skulum gæta hins sama og verða fyrirmynd þess samfélag sem við eigum að berjast fyrir.
Munum að samfélag er ekki opið af því einu að dyrnar standi peningum og mannauði opnar. Hugar okkar verða að standa skoðunum annarra opnir. Of margir flokksbundnir einstaklingar taka þátt í umræðu á lágu plani. Of margir stunda normatíva pólitík.
-Guðmundur Egill Árnason
