Umboðsmaður Alþingis skoði lögmæti hverfaskiptingar í framhaldsskóla

Heimdallur, félag ungra sjálfstæðismanna í Reykjavík, hefur óskað eftir því að Umboðsmaður Alþingis kanni lögmæti hverfaskiptingar í framhaldsskóla en samkvæmt nýjum reglum um innritun ber skólum að taka inn 45% nemenda af svonefndu heimasvæði skólans. Í þessu felst að möguleikar ungs fólks á að komast í þann skóla sem þau óska eru takmarkaðir og búseta látin ráða meiru en einkunnir.

Miklu réttara væri að einkunnir myndu ráða, enda ræður ungt, ólögráða fólk allajafna litlu um búsetu sína og fráleitt að gefa slíku sjónarmiði þetta vægi.

FYrir utan hve vond skilaboð reglurnar senda þá má draga verulega í efa að þessar innritunarreglur séu lögmætar.

Í bréfinu segir m.a.:

„Felur slíkt fyrirkomulag í sér mismunun á grundvelli búsetu, þar sem nemendur af „heimasvæði“ njóta forgangs umfram nemendur utan slíkra svæða sem státa af jöfnum eða betri námsárangri. Þannig hefur t.a.m nemandi úr Breiðholti ekki sömu möguleika á að komast inn í MR eða Verslunarskólann og nemandi af „heimasvæði“ þeirra skóla, jafnvel þótt nemandinn af heimasvæðinu hafi lægri einkunnir. Er ljóst að með slíku fyrirkomulagi er jafnræðis ekki gætt.

Þá eru allur líkur á að fyrirkomulagið eigi sér ekki lagastoð og stríði gegn jafnræðisreglu stjórnarskrár og stjórnsýslulaga. Lög nr. 92/2008 um framhaldsskóla taka til innritunar í framhaldsskóla. Í 32. grein laganna eru þau lágmarksskilyrði rakin sem nemendur þurfa að uppfylla til að geta innritast í framhaldsskóla. Jafnframt er framhaldsskólum þar heimilað að gera sérstakar kröfur um námsárangur og undirbúning nemenda. Þá er ráðherra heimilað að setja reglugerð með nánari fyrirmælum og ákvæðum um innritun nemenda. Hvergi í lögunum er kveðið á um að nemendur skuli njóta forgangs sökum búsetu eða annarra skilyrða sem byggjast ekki á námsárangri nemenda.

Í reglugerð nr. 1150/2008 sem sett er í með stoð í lögunum er jafnframt ekkert að finna sem gæti rennt stoðum undir slíka svæðisskiptingu. Í 7. gr. reglugerðarinnar er beinlínis sagt að við mat á umsóknum beri skólameistara að taka mið af kröfum skólans um undirbúning nemenda. Þá beri að gæta samræmis og jafnræðis við mat á sambærilegum umsóknum.
Svo virðist að eina stoð þessa fyrirkomulags sé dreifibréf Menntamálaráðuneytisins til framhaldsskóla, dagsett 26.1.2010, sem finna má á vefsíðu ráðuneytisins. Í því er skautað yfir meginefni hins nýja fyrirkomulags.

Ekki liggur fyrir hver markmiðin eru með þessu nýja fyrirkomulagi en í dreifibréfinu segir að með þessu móti verði ákvæðum laga um rétt ólögráða nemenda til skólavistar best sinnt. Í því felst að skólasætum er dreift með öðrum hætti en ef einkunnir fengju að ráða en þetta fyrirkomulag fjölgar að sjálfsögðu ekki þeim sætum sem eru í boði eða eykur framboð þeirra, heldur skiptir því sem fyrir er öðruvísi en ella. Á móti mætti spyrja hvort markmiðum laga um rétt nemenda væri ekki best sinnt með því að einkunnir réðu ferðinni þegar velja þyrfti á milli tveggja nemenda?“